را از جمعى ديده و تصديق كرده و به خبر ابن خارجه اعتماد كرده‌اند و سپس با وجود اينكه خيلى نزديك به اين تاريخ مىزيستند ، عهد و پيام رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله را در روز عيد غدير خم كه در ميان صد هزار نفر يا بيشتر به مردم رسانده‌اند ، از ياد برده‌اند و آنگاه پس از آن حجت بالغه بر قتل عثمان گرد آمده‌اند و به خبر ابن خارجه دل بسته‌اند و آن‌همه سفارش پيغمبر را ناديده انگاشته‌اند ؟ اينك تو مقدار خرد اين حافظان حديث را حدس مىزنى كه از چه پايهء علمى و مايهء اعتمادى برخوردار بوده‌اند كه چنين مطالب بىاساس و دروغين را نقل مىكنند و اين روايات را در شمار روايات صحيح و اسانيد درست مىپندارند . خداى آن محبتى را كه كور و كر مىكند ، نابود سازد . 2 - انصارى پس از كشته شدن سخن مىگويد بيهقى ، آنجا كه كسانى را نام مىبرد كه پس از مرگ سخن گفته و صحبت كرده‌اند ، مىنويسد : يكى گفت : من ابو سعيد بن ابى عمر هستم . اين روايت را ابو العباس محمّد بن يعقوب و يحيى بن ابى طالب نقل كرده‌اند . ديگرى گفت : من على بن عاصم هستم . سومى هم گفت : من حصين بن عبد الرحمن هستم . از عبد اللّه بن عبيد انصارى نقل است كه گفت : هنگامى كه كشتگان روز صفين يا روز جمل را به خاك مىسپردند ، ناگاه مردى از انصار از ميان كشتگان به سخن آمد و تكلّم كرد و گفت : محمّد رسول خداست ، ابو بكر صديق ، عمر شهيد ، عثمان رحيم ، سپس خاموش شد . « 1 » در مورد اسناد يحيى بن ابى طالب ، موسى بن هارون گفته است : گواهى مىدهم كه او در سخن خود از طرف من دروغ مىگفته . « 2 » خالد حذّاء هم دربارهء على بن عاصم اظهار داشته است : وى آدم دروغگويى بوده ، از او دورى كنيد . از شعبه روايت شده كه گفته است : از او چيزى نقل نكنيد . از يحيى بن معين نقل شده : او آدم دروغگويى است و قابل اعتماد نيست ، و باز از او نقل شده : سخنش قابل اعتنا نيست و نمىتوان بدان استناد كرد

--> ( 1 ) . تاريخ ابن كثير : 6 / 158 . ( 2 ) . لسان الميزان : 6 / 262 .